Kabel światłowodowy

ITpedia

Spis treści

Do czego służy światłowód

Transmisja światłowodowa polega na prowadzeniu przez włókno szklane promieni optycznych generowanych przez laserowe źródła światła. Ze względu na znikome zjawisko tłumienia, a także wysokiej odporności na zewnętrzne pola elektromagnetyczne, przy braku emisji energii poza tor światłowodowy, światłowód stanowi obecnie najlepsze medium transportowe stosowane w telekomunikacji.

Budowa światłowodu

Medium transmisyjne światłowodu stanowi czyste szklane włókno kwarcowe wykonane z dwutlenku krzemu (o kołowym przekroju), w którym światło jest zamknięte przez otoczenie nieprzezroczystym płaszczem centralnie położonego rdzenia. Dla promieni świetlnych o częstotliwości w zakresie bliskim podczerwieni współczynnik odbicia światła w płaszczu jest mniejszy niż w rdzeniu, co powoduje całkowite wewnętrzne odbicie promienia i prowadzenie go wzdłuż osi włókna.

Włókna światłowodowe klasyfikuje się według ich średnicy, tłumienności, dyspersji, zakresu zmian współczynnika załamania oraz liczby prowadzonych modów (promieni wiązki świetlnej).

Średnicę światłowodu określaną w mikronach podaje specyfikacja kabla zarówno dla rdzenia, jak też powłoki zewnętrznej. Dla współcześnie produkowanych światłowodów jednomodowych średnica rdzenia wynosi od 4 do 10 µm (głównie 9 µm), przy średnicy powłoki od 75 do 125 µm (zwykle 125 µm). Dla światłowodów wielomodowych o skokowej (jednorodna struktura rdzenia) lub gradientowej (rdzeń niejednorodny) zmianie współczynnika odbicia średnica rdzenia mieści się w zakresie od 50 do 1000 µm, średnica zewnętrzna płaszcza natomiast zależy od struktury wewnętrznej i wynosi:

  • od 125 µm do 140 µm dla światłowodów ze współczynnikiem gradientowym,
  • od 125 µm do 1050 µm dla światłowodów ze skokowym współczynnikiem odbicia.

Najczęściej spotykana, znormalizowana średnica zewnętrzna płaszcza światłowodu wynosi 125 µm, a średnica płaszcza z pokryciem lakierowym — 250 µm.

Okna światłowodowe

Niejednorodna tłumienność jednostkowa światłowodu w funkcji częstotliwości (wyrażana w dB/km) określa wielkość strat absorpcyjnych medium transmisyjnego i wyróżnia trzy podstawowe okna przydatne do prowadzenia transmisji o obniżonej tłumienności. W najlepszych seryjnie produkowanych światłowodach jednomodowych tłumienność w kolejnych oknach optycznych wynosi w przybliżeniu: I okno (850 nm) — 0,7 dB/km, II okno (1300 nm) — 0,4 dB/km i III okno (1550 nm) — 0,2 dB/km.

Mody światłowodu

Zasadniczą cechą włókna są mody światłowodowe, określające rozkład pola i fizyczny kształt wiązki świetlnej układającej się w światłowodzie. Podwyższona wartość współczynnika załamania światła w osi rdzenia w stosunku do otaczającego go płaszcza powoduje, że wiązka świetlna prowadzona w światłowodzie ma tendencję do utrzymywania się bezpośrednio w rdzeniu, a nawet blisko osi rdzenia.

W światłowodzie wielomodowym istnieją warunki optyczne do powstania i przesyłania wzdłuż osi włókna optycznego wielu dyskretnych modów (promieni świetlnych), każdy o tej samej długości fali świetlnej lecz różnej szybkości propagacji wzdłóż osi włókna. W celu uzyskania jednomodowej transmisji światła stosuje się światłowody o odpowiednio małej średnicy rdzenia (9 µm), porównywalnej z długością fali świetlnej. W światłowodach jednomodowych jest prowadzona tylko jedna monochromatyczna wiązka świetlna o stałej szybkości propagacji impulsu, co minimalizuje dyspersję (poszerzenie) transmitowanego sygnału świetlnego i zwiększa efektywną długość toru światłowodowego bez potrzeby regeneracji sygnału. Współcześnie w telekomunikacji są stosowane następujące rodzaje włókien:

  • jednomodowe o własnościach określonych wg ITU-T G-652;
  • jednomodowe z przesuniętą dyspersją (Jp) określone wg ITU-T G-653;
  • jednomodowe o niezerowej dyspersji (Jn) określone wg ITU-T G.655;
  • wielomodowe gradientowe (G 50/125) o własnościach wg ITU-T G-651;
  • wielomodowe gradientowe (G 62,5/125) o własnościach wg ITU-T G-651.

Dyspersja w światłowodzie

Dyspersja chromatyczna włókna jest parametrem określającym przydatność światłowodu do transmisji długodystansowej. Dyspersja światłowodu powoduje przenoszenie impulsów świetlnych w zniekształconej postaci, co wiąże się z różnymi szybkościami rozchodzenia się składowych fourierowskich (harmonicznych), odzwierciedlających przesyłany impuls wejściowy. Deformacja (poszerzenie) impulsu na skutek dyspersji chromatycznej rośnie z odległością transmisji i w końcu przy dostatecznie dużej odległości powoduje nierozróżnialność kolejnych impulsów.

Typowa wartość dyspersji światłowodów wielomodowych o skokowym współczynniku załamania światła wynosi od 15 do 30 ps/(km*nm), a w bardzo dobrych światłowodach zaledwie kilka jednostek wokół zera – w zasadniczym pasmie przenoszenia. Dyspersja całkowita światłowodu składa się z trzech składników: dyspersji modowej (modalnej), materiałowej i falowodowej:

  • dyspersja modowa nie występuje we włóknach jednomodowych, a w gradientowych jest nieznaczna (poszczególne mody pokonują w przybliżeniu jednakową drogę);
  • dyspersja materiałowa, nazywana chromatyczną (spektralną, widmową), spowodowana jest faktem istnienia wielu fal monochromatycznych. Fale o różnych długościach poruszają się w rdzeniu (jednakowa odległość) z różnymi prędkościami, co powoduje poszerzanie przesyłanych włóknem impulsów;
  • dyspersja falowodowa wynika z częściowego (około 20%) wędrowania wiązki przez płaszcz światłowodu. Szybkość rozchodzenia się zależy od właściwości materiałowych płaszcza i rdzenia. Dyspersja falowodowa i materiałowa mogą mieć przeciwne znaki, a ich suma wynosić zero.

Generacje światłowodowe

Obecnie wyróżnia się pięć generacji światłowodowych:

  • Pierwsza (okno 850 nm) wiąże się z uzyskaniem włókna światłowodowego przez amerykańską firmę Corning Glass (1972 r.), włókna wielomodowego o tłumienności około 4 dB/km przy długości fali l=850 nm oraz pojemności transmisyjnej BL poniżej 50 (Mb/s)km i skokowej charakterystyce załamania wiązki świetlnej.
  • Druga (okno 1300 nm) charakteryzuje się zastosowaniem (od 1987 r.) światłowodów jednomodowych o prawie zerowej dyspersji dla fali o długości l=1300 nm i zmniejszeniu tłumienia jednostkowego do około 0,4 dB/km.
  • Trzecia (okno 1550 nm) okupuje kolejne okno światłowodowe l=1550 nm, o najmniejszej do tej pory uzyskanej tłumienności jednostkowej od 0,16 do 0,20 dB/km, co pozwala na zwiększenie odległości międzyregeneratorowych do 200 km.

Kolejne generacje w technologii optycznej nie powstają już w wyniku dalszego udoskonalania medium transmisyjnego, lecz przez jakościowe zwiększanie przepływności B lub pojemności transmisyjnej BL, operujących w oknach o najmniejszej tłumienności: 1300 nm i 1550 nm. I tak, czwarta generacja jest związana z wprowadzeniem szerokopasmowych wzmacniaczy optycznych EDFA oraz zwielokrotnienia falowego WDM (Wavelength Division Multiplexing) w torach optycznych. Najnowsze osiągnięcia w zakresie transmisji solitonowej, umożliwiające prawie nieograniczony wzrost pojemności transmisyjnej BL, tworzą zręby nowej, piątej generacji przezroczystych systemów światłowodowych.

Komercyjne rozwiązania transmisyjne o dużej gęstości kanałów optycznych (Wave Star OLS 400G, Lucent Technologies) zezwalają na na 80-krotne zwielokrotnienie kanałów falowych (także 320-krotne) w systemach zwielokrotnienia DWDM. W ulepszonych łączach tego typu osiąga się już przepływność do 400 Gb/s (a nawet kilku Tb/s) w jednym włóknie światłowodowym, co jest podstawą do budowy podmorskich kabli telekomunikacyjnych o terabitowych przepływnościach.

Wzmacniacze EDFA

Olbrzymie szerokości pasma transmisyjnego dostępne w drugim (szerokość 12 THz) oraz trzecim oknie (15 THz) spowodowały rozwój szerokopasmowych wzmacniaczy optycznych, a wśród nich światłowodowych wzmacniaczy domieszkowanych prazeodymem PDFA (Praseodymium-Doped Fibre Amplifier) dla fali l=1300 nm lub erbem EDFA (Erbium-Doped Fibre Amplifier) dla fali l=1550 nm, rekompensujących straty mocy optycznej do 30 dB. Dla wzmacniaczy EDFA maksimum wzmocnienia występuje dla najbardziej korzystnego pasma transmisji optotelekomunikacyjnej – pasma 1530 nm, przy bardzo wysokiej sprawności pompowania sięgającej 90%.

Nowością dla tego sposobu wzmocnienia jest nietypowa konstrukcja wzmacniacza, realizowanego w postaci fragmentu światłowodu o symetrii kołowej, wtrącanego między standardowe odcinki światłowodów telekomunikacyjnych. Szerokie pasmo przenoszenia wzmacniaczy EDFA (od 30 do 50 nm), co odpowiada zakresom częstotliwości od 4 THz do 6,7 THz, umożliwia równoczesną transmisję na kilkudziesięciu różnych długościach fali świetlnej ze zwielokrotnieniem WDM (Wavelength Division Multiplexing), nazywaną potocznie transmisją kolorową.

Solitony

Najwyższe szybkości transmisji w światłowodach uzyskuje się przez stosowanie unikatowego kształtu wejściowego sygnału optycznego zwanego solitonem, transmitowanego przez medium światłowodowe. Dobór odpowiedniego natężenia sygnału oraz impulsu świetlnego o obwiedni sekans hiperboliczny, specjalnie formowanej przez modulator laserowy, umożliwia przekaz impulsu świetlnego, praktycznie bez dyspersji, na prawie dowolną odległość. Wykorzystując standardowe światłowody z solitonami o szerokości od 20 do 50 ps, uzyskuje się pojemność transmisyjną BL~360 (Tb/s)km, co umożliwia transmisję solitonową o przepływności 10 Gb/s na odległość około 36 000 km.

Łączenie światłowodów

Łączenie światłowodów obejmuje dwa zasadnicze typy połączeń: rozłączane za pomocą złączek i trwałe. Połączenia rozłączne są przeznaczone do przedłużania kabli światłowodowych lub ich krosowania z siecią teleinformatyczną, z zapewnieniem przenoszenia energii świetlnej z małymi stratami i powtarzalności parametrów w kolejnych wielokrotnych połączeniach. Uzyskanie jak najmniejszych strat (od 0,5 do 3 dB) wymaga precyzyjnej obróbki mechanicznej elementów złączki, prawidłowego osiowania włókna i czystości łączonych powierzchni. Do najbardziej popularnych zaliczane są proste złącza stykowe oraz soczewkowe i gradientowe typu Selfoc o niewielkiej wrażliwości na zmianę odległości między współpracującymi powierzchniami. Straty wprowadzane przez dobrej jakości złącza rozłączne nie przekraczają 1 dB mocy.

Połączenia trwałe zwane spawami światłowodowymi, umożliwiają wykonywanie długodystansowych, jednorodnych strukturalnie linii transmisyjnych między dwoma regeneratorami optycznymi toru światłowodowego. Połączenia trwałe, wykonywane początkowo przez klejenie powierzchni włókien, zostały całkowicie wyeliminowane przez spawy termiczne, w których uzyskuje się tłumienność przejścia sygnału poniżej 0,1 dB. Najszersze zastosowanie do łączenia włókien światłowodowych znalazły automatyczne spawarki łukowe, łączące włókno w łuku elektrycznym jedną z trzech metod:

  • LID (Local Injection and Detection), polegająca na centrowaniu łączonych światłowodów na podstawie pomiaru strat na styku włókien;*PAS (Profile Alignment System), umożliwiająca optyczną obserwację za pomocą kamery wizyjnej stanu łączonych rdzeni we włóknach światłowodowych i obliczanie tłumienności z wymiarów geometrycznych połączenia;*RTC (Real Time Control), zapewniająca automatyczne centrowanie włókien i dynamiczną kontrolę w czasie rzeczywistym parametrów elektrycznych wytwarzanego łuku.

W kraju używa się wiele typów spawarek półautomatycznych lub automatycznych pochodzących z renomowanych firm światowych, takich jak: Ericsson, Fujikura i Siemens. Spawarki światłowodowe najwyższej klasy wykonują spawy o tłumienności przejścia poniżej 0,03 dB, a dla włókna gradientowego nawet 0,01 dB przy współczynniku odbicia nie gorszym niż 60 dB.

Końcówki włókien kabla światłowodowego, zakończone fabrycznie standardowymi złączami, zwane są pigtailami, natomiast do krosowania torów światłowodowych w łącznicach telekomunikacyjnych i węzłach komutacji stosuje się krótkie odcinki światłowodowe — patchcordy — zakończone dwustronnie odpowiednimi złączkami.

Kable światłowodowe

Kable światłowodowe stosowane do realizacji odległych połączeń są zbudowane z wielu włókien światłowodowych. Duża odporność na zakłócenia elektromagnetyczne zewnętrzne, stopa błędów mniejsza niż 10-10 przy najwyższych przepływnościach binarnych oraz mała tłumienność jednostkowa (zwykle około 0,20 dB/km) z praktycznie zerową dyspersją światłowodu umożliwiają budowę pojedynczych torów światłowodowych o przepływności powyżej 10 Gb/s. Zasięg typowej linii światłowodowej bez regeneracji sygnału za pomocą wzmacniaczy światłowodowych wynosi od 80 do 100 km.

Ze względu na konstrukcję kabla wyróżnia się:

  • konstrukcje tubowe, zawierające włókna światłowodowe umieszczone luźno w tubach (od 2,2 do 3,2 mm). W tubie, zależnie od jej wymiarów, mieści się od 1 do 10 włókien. Tuby są skręcane centralnie wokół dielektrycznego ośrodka wytrzymałościowego, a wolne przestrzenie są wypełnione żelem, zabezpieczającym przed przenikaniem wilgoci. Najczęściej są stosowane kable konstrukcji tubowej, w odcinkach od 2 do 6 km;
  • konstrukcje rozetowe, w których centralny element wytrzymałościowy ma wyprofilowane spiralne rowki prowadzące włókna światłowodowe (od 1 do 4).

Ze względu na zastosowanie wyróżnia się wiele rodzajów kabli optotelekomunikacyjnych. Największą grupę stanowią kable kanałowe, przeznaczone do układania w pierwotnej lub wtórnej kanalizacji z rur z tworzyw sztucznych. Dużą grupę tworzą kable wewnątrzobiektowe (tubowe i rozetowe) z elastyczną powłoką poliwinylową lub bezhalogenową, zalecane do wykonywania instalacji w obiektach zamkniętych. Kable tego typu są przydatne do realizacji połączeń liniowych od kablowni do głównej przełącznicy światłowodowej telefonicznej centralki abonenckiej. Kable ze wzmocnioną powłoką są zalecane w środowiskach narażonych na ataki gryzoni oraz w tymczasowych instalacjach optotelekomunikacyjnych. Kable opancerzone ocynkowanym drutem stalowym lub taśmą stalową lakierowaną są przeznaczone do bezpośredniego zakopywania w ziemi na terenach o dużym zagrożeniu uszkodzeniami mechanicznymi.

Oddzielną grupę nośników optycznych stanowią kable napowietrzne: samonośne lub podwieszone. Kable samonośne mają przekroje kołowe lub ósemkowe, przy czym elementem nośnym może być dielektryk lub lina stalowa. Dla linii energetycznych wysokiego napięcia wytwarza się kable światłowodowe umieszczane wewnątrz linki odgromowej, wykonanej z kombinacji warstw drutów stalowych, aluminiowych lub stopowych. Typowe kable umieszczone w lince odgromowej zawierają od 6 do 48 włókien światłowodowych; możliwa jest również ich instalacja wewnątrz przewodów fazowych linii wysokiego napięcia.

Nowszym rozwiązaniem są kable podwieszane, mocowane do przewodów odgromowych linii energetycznych. Znane są trzy metody mocowania kabli podwieszanych: podwieszanie pod przewodem za pomocą spiralnie owijanych taśm, owijanie śrubowo wokół przewodu nośnego oraz podwieszanie pod przewodem za pomocą regularnie rozmieszczanych zacisków.

-
-