WAP (Wireless Application Protocol)

Protokół komunikacyjnego w standardzie WAP (Wireless Application Protocol) umożliwia użytkownikom urządzeń bezprzewodowych korzystanie z treści internetowych za pośrednictwem niewielkiego wyświetlacza terminalu mobilnego. Ten bezprzewodowy protokół zaproponowany po raz pierwszy przez firmę Phone.com został po ulepszeniach zaakceptowany przez największych producentów sprzętu telefonii komórkowej GSM (Ericsson, Nokia, Motorola). W ten sposób stał się on najprostszym sposobem przekazu graficznych informacji animowanych z Internetu bez wiązania użytkownika kablami do stacjonarnych sieci teleinformatycznych.

Odpowiednio przystosowane serwery WAP mogą świadczyć usługi w środowisku każdej telefonii komórkowej, posiłkując się róznymi sieciami bezprzwodowymi (GSM, TDMA, CDPD i IS-95), a także przez UMTS. Środowisko aplikacyjne WAP można wbudować do wielu systemów operacyjnych, takich jak: EPOC, PalmOS, Windows CE, MacOS i innych.

Przekazy internetowe dla telefonów z protokołem WAP starszego typu zawierają głównie dane tekstowe (serwisy informacyjne, pogodowe, giełdowe, kursy walut) z uproszczoną grafiką dostosowaną do możliwości wyświetlaczy komórkowych. Są one dostępne przy użyciu mikroprzeglądarki lokowanej w urządzeniu przenośnym, będącej odpowiednikiem tradycyjnej przeglądarki WWW dla urządzeń stacjonarnych korzystających z Internetu. Wśród funkcji, jakie udostępnia bezprzewodowa aplikacja WAP, znajduje się wiele udogodnień obejmujących: dostęp do formatów obiektowych (wymiana obiektów o zdefiniowanym formacie), interpretacja skryptów (co umożliwia pobieranie i edycję aplikacji zewnętrznych) oraz dostęp do zaawansowanych usług telefonicznych, umożliwiających rozbudowaną kontrolę i obsługę połączeń. Standard protokołu WAP - promowany przez WAP Forum - obejmuje opis protokołów od 4 warstwy wzwyż i z tego powodu może być stosowany w różnorodnych systemach telefonii komórkowej drugiej generacji, a także w systemach 3G (UMTS). Jego światowa premiera odbyła się w 1998 r. w Cannes.

Użytkownicy urządzeń komórkowych mogą korzystać z informacji znajdujących się w Internecie przez konwersję klasycznych stron HTML na strony opisane językiem programowania WML (Wireless Markup Language). Konwersja ta dzięki portalowi WAP może dokonywać się na bieżąco (czyli w trakcie prowadzonej transmisji) lub z użyciem filtru i serwera pośredniczącego (proxy) - przechowującego skonwertowane strony WML. Jest to możliwe dzięki temu, że język WML zaprojektowano z uwzględnieniem charakterystycznych właściwości transmisji radiowych i szybkości osiąganych w środowisku sieci bezprzewodowych.

Zainstalowane w tym środowisku serwery WAP dostarczają poszukiwanych informacji i świadczą usługi na rzecz użytkowników urządzeń przenośnych, a z drugiej strony korzystają z nich operatorzy i dostawcy usług sieciowych: banki, wydawnictwa, dzienniki czy inne przedsiębiorstwa usługowe - zainteresowane medialną bądź komercyjną dystrybucją informacji.

Do korzyści, jakie instalacja aplikacji WAP przyniosła użytkownikom telefonii komórkowej, należą:

• łatwy dostęp do usług bezprzewodowego Internetu z wykorzystaniem przenośnych i kieszonkowych urządzeń bezprzewodowych;

• integracja mikroprzeglądarek z zaawansowanymi usługami telefonii komórkowej;

• zapewnienie ochrony danych podczas operacji online, co stanowi kluczowy aspekt w oferowaniu usług handlu elektronicznego m-commerce;

• możliwość dostosowania menu terminalu do specyficznych wymagań klienta i potrzebnych mu usług (personalizacja terminalu);

• zapewnienie zgodności z różnymi standardami łączności bezprzewodowej;

• brak szczególnie wysokich wymagań odnoście do przepływności transmisji danych;

• uwzględnienie ograniczeń wynikających z użytkowania terminali przenośnych (mały ekran, uproszczona klawiatura);

• wprowadzenie jednolitego standardu, już akceptowanego na całym świecie.

Ubocznym, ale istotnym elementem aplikacji WAP stały się funkcje lokalizacyjne, umożliwiające określenie położenia użytkownika telefonu w odniesieniu do poszukiwanej usługi. W rezultacie abonent mobilny może natychmiast uzyskać wiadomości lokalne (repertuar kin, hotele, restauracje) bez tracenia czasu na przeszukiwanie uniwersalnych serwisów internetowych. Na podobnej zasadzie abonenci znajdujący się w ruchu (piesi lub zmotoryzowani) mogą korzystać z serwisów wskazujących najkrótsze połączenia między miejscowościami czy lokalizacjami w mieście.

Szybkość transmisji GSM z protokołem WAP wzrosła w wyniku wdrożenia szybszej transmisji GPRS (Global Packet Radio Services), umożliwiającej przekazy sięgające standardowo przepływności 53,6 kb/s (4 szczeliny x 13,4 kb/s). Postęp w tej dziedzinie będzie jeszcze lepiej widoczny w sieciach następnych generacji (od 384 kb/s do 2 Mb/s). Coraz bardziej palącym problemem staje się jednak nie szybkość, ale większa funkcjonalność protokołu WAP, która nadal nie jest zadowalająca.

Do niedawna wydawało się, że wprowadzenie protokołu WAP zrewolucjonizuje rynek telefonii komórkowej i usprawni bezprzewodowy dostęp do Internetu i oferowanych w nim usług. Mimo wspierania tego protokołu przez wielu operatorów, producentów i dostawców urządzeń bezprzewodowych i oprogramowania, aplikacje oparte na tym protokole nie odniosły sukcesu. Główne przyczyny to niewielka szybkość transmisji, skomplikowana obsługa i mała różnorodność oferowanych aplikacji.

Nowa wersja protokołu WAP 2.0 (sierpień 2001 r.) udoskonaliła obsługę MMS w telefonie komórkowym przez usprawnienie usługi WAP Push przeznaczonej do prowadzenia aukcji online: użytkownik otrzymuje informacje jedynie wtedy gdy wydarzy się coś interesującego i nie musi sam aktywnie uczestniczyć w poszukiwaniu tych wiadomości w sieci. Telefon komórkowy zgodny ze specyfikacją WAP 2.0 może obecnie służyć do regulacji płatności, dokonywania operacji bankowych, realizacji zamówień czy spełniania innych funkcji informacyjnych (rozkłady jazdy, plany odlotów, rezerwacja biletów).

Oparcie protokołu WAP 2.0 na otwartych standardach może przyczynić się do zwiększenia popularności w aplikacjach mobilnych. Wprowadzenie ugruntowanych standardów (XHTML) zapewnia jego zgodność z dostępnymi w Internecie rozwiązaniami, a dzięki takim opcjom, jak obsługa wiadomości multimedialnych MMS, przed protokołem WAP otwierają się nowe możliwości dla operatorów i twórców oprogramowania. Według prognoz usługi bankowe, lokalizacyjne i serwisy informacyjne będą stanowiły najbardziej popularną i poszukiwaną grupę usług m-commerce, eliminując konieczność osobistego odwiedzenia konkretnego oddziału korporacji.

Przyszłość aplikacji WAP

Bezprzewodowe serwisy WAP (po raz pierwszy zademonstrowane na wystawie Telecom '99 w Genewie) dotąd nie osiągnęły takiej popularności, jaką zakładano. Niewielka w początkowym okresie wdrażania szybkość transmisji telefonii GSM (9,6 kb/s), będąca głównym ograniczeniem użytkowania protokołu WAP, przestała mieć teraz większe znaczenie, ale koszt całej obsługi - proporcjonalny do czasu trwania transmisji - nadal stanowi barierę. Sytuacja ta częściowo się poprawiła po udostępnieniu transmisji GPRS (z WAP), w której klient ponosi odpowiedzialność za wielkość transmitowanych informacji, a nie czas ich trwania. Zwłaszcza że prawie wszystkie obecnie produkowane telefony komórkowe GSM mają zainstalowane mechanizmy szybszej transmisji (HSCSD lub GPRS) i zapewniają transmisje z przepływnością ponad 50 kb/s (53,6 kb/s). Ważniejsza niż szybkość transmisji stała się jednak funkcjonalność i różnorodność aplikacji z protokołem WAP.

Pierwsze doświadczenia z aplikacjami pokazały brak zdefiniowanych mechanizmów umożliwiających automatyczną identyfikację użytkowników przy realizacji połączeń WAP, tworzonych z wykorzystaniem standardowej transmisji danych CSD (Circuit Switched Data) z komutowaniem kanałów. Obecnie oferowany protokół, oparty na modelu klient-serwer i specjalnej przeglądarce, pozwala na kontakt z Internetem przez bramę konwertującą - WAP Gateway. Liczny stos protokołów WAP umożliwia korzystanie z warstwy transportowej również w innych technologiach komórkowych (SMS, CSD, USSD, HSCSD, GPRS czy EDGE).

Do usprawnienia aplikacji WAP stworzono język WML (Wireless Markup Language) oparty na opracowanym do tworzenia stron internetowych języku HTML. Zdefiniowano ponadto język skryptowy pozwalający na wykonywanie podstawowych operacji po stronie klienta i współpracujący z mapami bitowymi formatu WBMP do prezentowania elementów graficznych. Systematycznie wzrasta bezpieczeństwo kompletnego połączenia na całej trasie transmisji (telefon-aplikacja) głównie za sprawą protokołu WTLS, który zapewnia bezpieczną komunikację między telefonem a serwerem WAP. Po stronie internetowej szyfrowana transmisja z serwerem WWW już teraz w większości sytuacji przebiega z wykorzystaniem protokołu SSL (Secure Sockets Layer). W zaawansowanym stadium znajduje się także integracja z klasycznymi usługami głosowymi WTA (Wireless Telephony Application).

Podstawowym elementem hamującym dalszy rozwój usług WAP jest brak dostatecznej oferty interesujących serwisów, które mogłyby szybko pozyskiwać nowych klientów. Mimo iż prawie każdy nowy telefon GSM ma już zainstalowane mechanizmy przeglądarki, mało kto z nich korzysta z powodu wysokich kosztów. W porównaniu z konkurencyjnym rozwiązaniem i-mode, system WAP dla indywidualnego klienta nadal wydaje się za drogi w eksploatacji, za wolny przy wyszukiwaniu informacji oraz zbyt kłopotliwy w użytkowaniu. Także stosunkowo niewielka liczba dostawców usług WAP nie zachęca do powszechnego ich użytkowania, jako że najbardziej interesujące klientów serwisy lokalnego środowiska można uzyskać za pomocą tańszych środków przekazu.

Według ekspertów telekomunikacji czas WAP jeszcze się jednak nie skończył. O sukcesie usługi decyduje bowiem wyłącznie sam użytkownik, który osobiście głosuje za taką czy inną formą komunikacji bezprzewodowej, podobnie jak to stało się z bardzo popularną usługą tekstową SMS czy i-mode - instalowaną w dalekowschodnich sieciach komórkowych. Zwłaszcza że w specjalistycznych zastosowaniach (rynek finansowy, korporacyjny czy hotelarski) istnieją przesłanki, iż WAP w wersji i-mode odniesie sukces również w Europie.

Dotychczasowe niepowodzenia aplikacji (w 2003 r. w Polsce korzystało z WAP niewiele ponad 1% użytkowników) dają szanse ekspansji rozwiązania i-mode, którego pierwsze instalacje firma NTT DoCoMo rozpoczęła w Europie w 2001 r. (Niemcy, Holandia, Francja, Belgia). Wprowadzenie w swoich sieciach serwisów klasy i-mode rozważają także operatorzy Włoch i Hiszpanii. Według prognoz DoCoMo liczba klientów i-mode w Europie może wkrótce sięgnąć nawet 20 mln. Korzystanie z usługi i-mode w Europie wymaga jednak aparatów komórkowych wyposażonych w taką właśnie funkcję, czyli pochodzących jedynie z dalekowschodnich firm NEC lub Matsushita.